Kva skal til for at folk blir verande i Nordfjord?

Anna-Natalie Martini ved NAV Nordfjord og rektor Anita Elisabet Flo ved Stryn vidaregåande skule tok oss med inn i to av dei viktigaste samtalane for distrikts-Noreg då dei gjesta Innom fredag 24. april.

Anna-Natalie Martini ved NAV Nordfjord og rektor Anita Elisabet Flo ved Stryn videregåande skule

Tenk deg at du sit i eit rom der alle snakkar eit språk du berre forstår eit av ti ord av. Du har utdanning, yrkeserfaring og ei heil arbeidsbiografi med deg – men i rommet er du «ho som ikkje kan språket».

Det var med dette tankeeksperimentet Anna-Natalie Martini, prosjektleiar i NAV Nordfjord, fekk oss til å snu litt på det då ho gjesta Innom førre fredag. Saman med rektor Anita Elisabet Flo ved Stryn vgs sette ho ord på ei av dei viktigaste samtalane for distrikts-Noreg akkurat no: Korleis går vegen frå tilflyttar til fastbuande?

Tala vi ikkje kjem utanom

Martini tok oss først gjennom tala. Fødselstala går ned. Alle kommunane i Nordfjord er i realiteten utflyttingskommunar. Det som held folketalet oppe, er innvandringa – og likevel er arbeidsløysa høgare blant innvandrarar enn elles i befolkninga.

Med andre ord: arbeidskrafta er her allereie. Vi maktar berre ikkje heilt å ta henne i bruk.

Blilyst er ikkje ein brytar

Eit av dei sterkaste poenga frå foredraget kom tidleg: blilyst er ikkje noko du slår på. Du kan ikkje vedta lyst til å bli verande. Det er summen av små stadfestingar i kvardagen – at språket fungerer, at jobben gir meining, at nokon saknar deg når du ikkje møter på trening, at kompetansen din blir sett som nettopp kompetanse, ikkje som «bagasje frå før».

Dei første åra ein innvandrar bur her, blir avgjerande. Når folk flyttar vidare til meir sentrale strok, handlar det ofte om svak integrering på den lokale arbeidsmarknaden. Det betyr at vi har eit tidsvindauge – og at det er no det skjer.

Martini gav oss fem konkrete grep ho meiner Nordfjord bør jobbe med:

- Ei tydeleg vertsrolle for nytilsette

- Arenaer som ikkje krev perfekt norsk

- Praksisplassar med språkstøtte

- Å synleggjere reell kompetanse

- Nulltoleranse mot diskriminering

Ingen av dei kostar verda. Men dei må vere på plass samtidig.

Skulen som nav

Der Martini såg på regionen frå utsida, viste Anita Elisabet Flo oss korleis Stryn vgs står midt oppi det same arbeidet kvar dag. Skulen ser seg sjølv som eit nav i lokalsamfunnet – nyskapande og berekraftig, som visjonen seier – og brukar mykje ressursar på at elevane skal bli sett, kjenne seg trygge og trivast.

For mange av flyktningane som kjem hit, ligg det traume bak. Det krev tid, kompetanse og tolmod frå skulen si side. Tilbod om fagbrev medan ein står i jobb, er eitt av grepa som både kvalifiserer og skapar bulyst på same tid.

Flo løfta også fram det lokale næringslivet. Lærlingplassane er mange, og yrkesfaga har fått ein heilt annan status enn for nokre år sidan. Den større utfordringa, sa ho, er å få elevane på studiespesialiserande til å sjå moglegheitene rundt seg – for vi treng at ungdomen kjem heim igjen etter studia.

Saman, eller ikkje i det heile

Eit gjennomgangstema for begge innleiarane var samarbeid. Dei fire vidaregåande skulane i Nordfjord står saman, og det er avgjerande når fylket skal fordele liner og klassar. Sentralisering forsvinn ikkje av seg sjølv – det krev at vi gong på gong syner fram kva ein vidaregåande skule i distriktet faktisk leverer av engasjement, resultat og trivsel.

Det same gjeld for blilyst-arbeidet generelt. Tilhøyring er ikkje noko som oppstår av seg sjølv. Det er noko vi skapar saman – kvar dag, i små handlingar, i invitasjonar og i å bli sakna.

Vi sjåast på neste Innom.